Saida Mak Métodu D'Hondt?

Métodu D'Hondt mak métodu kalkulasaun kadeira parlamentar ne'ebé uza iha Timor-Leste no nasaun barak iha mundu. Métodu ne'e naran husi Victor D'Hondt, advogadu no matemáticu belga ne'ebé kria métodu ne'e iha tinan 1878.

Métodu D'Hondt mak métodu média maior (highest averages method) ne'ebé distribui kadeira ba partidu sira tuir votus ne'ebé sira hetan, ho sistema proporsional no justu. Timor-Leste uza métodu D'Hondt ho threshold 4% (partidu ne'ebé hetan votus menus liu 4% la bele hetan kadeira).

📌 Importante: Threshold 4% signifika katak partidu ne'ebé la atinje 4% husi total votus validu, sei elimina no la bele hetan kadeira. Votus sira-ne'e sei la hola parte iha kalkulasaun kadeira.

Fórmula Matemátika

Q = V / (S + 1)
Q = Divisór (Quociente)  |  V = Votus Total Partidu  |  S = Kadeira ne'ebé partidu hetan ona

Eskplikasaun:

💡 Ezemplu: Se partidu A hetan 100.000 votus no iha kadeira 2 ona, divisór foun = 100.000 / (2 + 1) = 100.000 / 3 = 33.333.

Ezemplu Simulasaun

Atu komprende di'ak, haree ezemplu simulasaun ho partidu 5 no kadeira 10. (Timor-Leste uza kadeira 65, maibé ezemplu ne'e uza kadeira 10 atu fasilita komprende).

📊 Dadus Votus Partidu

Partidu Votus % Votus Threshold 4%
Partidu A 100.000 45.5% ✅ Passa
Partidu B 60.000 27.3% ✅ Passa
Partidu C 30.000 13.6% ✅ Passa
Partidu D 20.000 9.1% ✅ Passa
Partidu E 10.000 4.5% ✅ Passa
TOTAL 220.000 100% 5 Partidu

🔄 Prosesu Distribuisaun Kadeira

Kadeira 10 sei aloka ba partidu sira tuir métodu D'Hondt. Prosesu halo 10 vezes.

Kadeira Partidu Divisór Kadeira Atual
1 Partidu A 100.000 (100.000/1) A:1, B:0, C:0, D:0, E:0
2 Partidu B 60.000 (60.000/1) A:1, B:1, C:0, D:0, E:0
3 Partidu A 50.000 (100.000/2) A:2, B:1, C:0, D:0, E:0
4 Partidu C 30.000 (30.000/1) A:2, B:1, C:1, D:0, E:0
5 Partidu B 30.000 (60.000/2) A:2, B:2, C:1, D:0, E:0
6 Partidu D 20.000 (20.000/1) A:2, B:2, C:1, D:1, E:0
7 Partidu A 33.333 (100.000/3) A:3, B:2, C:1, D:1, E:0
8 Partidu E 10.000 (10.000/1) A:3, B:2, C:1, D:1, E:1
9 Partidu B 20.000 (60.000/3) A:3, B:3, C:1, D:1, E:1
10 Partidu A 25.000 (100.000/4) A:4, B:3, C:1, D:1, E:1

📋 Rezultadu Final

Partidu Votus % Votus Kadeira % Kadeira
Partidu A 100.000 45.5% 4 40%
Partidu B 60.000 27.3% 3 30%
Partidu C 30.000 13.6% 1 10%
Partidu D 20.000 9.1% 1 10%
Partidu E 10.000 4.5% 1 10%
TOTAL 220.000 100% 10 100%

Vantazen no Dezvantazen

✅ Vantazen

  • Proporsional: Kadeira distribuitu tuir proporsaun votus
  • Simples: Fácil atu kalkula no komprende
  • Transparente: Prosesu klaru no justu
  • Estável: Hamenus fraksaun partidu ki'ik
  • Uza iha Mundu: Uza iha nasaun 30+ (Timor-Leste, Indonézia, Portugal, etc.)

❌ Dezvantazen

  • Bias: Fo vantazen liu ba Partidu boot
  • Threshold 4%: Partidu ki'ik la hetan reprezentasaun
  • Votus Lakon: Votus ba partidu ki'ik "lakon"
  • Kadeira "Bonus": Partidu boot hetan kadeira liu

Métodu D'Hondt iha Timor-Leste

Timor-Leste uza métodu D'Hondt ho threshold 4% tuir Lei Eleisaun Nru. 7/2023. Parlamentu Nasionál iha 65 kadeira.

65
Total Kadeira
4%
Threshold
17
Partidu Kompete

Exemplu Real: Iha Eleisaun 2023, CNRT hetan 288.289 votus (41.6%) no hetan 31 kadeira (47.7%). FRETILIN ho 178.338 votus (25.7%) hetan 17 kadeira (26.2%).

📢 Importante: Métodu D'Hondt iha Timor-Leste ajuda atu garant reprezentasaun justu iha Parlamentu Nasionál, ho sistema proporsional ne'ebé respeita votus husi povo.

Simulasaun ho Dadus Atual

Tuir dadus ne'ebé iha, total votus validu atualmente mak 8,024 votus. Husi partidu 19 ne'ebé kompete.

# Partidu Votus % Status Threshold 4%
1 P. CNRT 2,552 31.80% ✅ Passa (31.80%)
2 P. FRETILIN 2,044 25.47% ✅ Passa (25.47%)
3 PD 1,056 13.16% ✅ Passa (13.16%)
4 PLP 900 11.22% ✅ Passa (11.22%)
5 P. KHUNTO 459 5.72% ✅ Passa (5.72%)
6 P. OS VERDES 204 2.54% ❌ La Passa (2.54%)
7 PDRT 101 1.26% ❌ La Passa (1.26%)
8 PDN 94 1.17% ❌ La Passa (1.17%)
9 PLPA 54 0.67% ❌ La Passa (0.67%)
10 PVT 72 0.90% ❌ La Passa (0.90%)
11 UDT 54 0.67% ❌ La Passa (0.67%)
12 PR 49 0.61% ❌ La Passa (0.61%)
13 UNDERTIM 170 2.12% ❌ La Passa (2.12%)
14 C-ASDT 37 0.46% ❌ La Passa (0.46%)
15 MLPM 27 0.34% ❌ La Passa (0.34%)
16 PST 38 0.47% ❌ La Passa (0.47%)
17 PDC 26 0.32% ❌ La Passa (0.32%)
18 APMT 36 0.45% ❌ La Passa (0.45%)
19 PUDD 51 0.64% ❌ La Passa (0.64%)

Nota: Votos ne'ebé la pasa threshold 4% sei elimina no la hola parte iha kalkulasaun kadeira. Haree rezultadu kadeira kompletu →